Begrippenlijst beheerste agents
De woordenschat die in de veldnotities en projectpagina’s wordt gebruikt. De definities zijn van mij, geschreven voor CTO’s, productleiders en architecten in de publieke sector, en beschrijven hoe de termen op deze site worden gebruikt, niet een standaard.
- Admission
- Het besluit van de governor om een run te laten starten, genomen voordat een model of tool wordt aangeroepen. Admission zet de exacte beleidsversie, modelroute en bewijsverplichtingen van de run vast.
- Zie ook: Run, Governor
- Agent als principal
- De regel dat een agent een eigen identiteit heeft, geregistreerd en afgebakend zoals een menselijke of workload-identiteit, en dat zijn effectieve rechten de overlap zijn van zijn eigen rol en de rechten van de sponsorende mens. Hij kan die persoon nooit overstijgen.
- Zie ook: Delegatie
- Approval binding
- Een menselijke goedkeuring die vastzit aan een specifieke planrevisie, bewijsstatus en geldigheidsvenster, zodat de run alleen kan hervatten wat is goedgekeurd. Als er iets veranderde, is de goedkeuring verlopen en vraagt de run opnieuw.
- Zie ook: Run, Menselijk toezicht
- Assuranceklasse
- Een label voor waar inferentie draait en wat je daarover mag claimen. Soeverein: inferentie, data, sleutels en bewijs blijven binnen de grens die jij beheerst. Frontier-connected: een lokale governor stuurt geminimaliseerde data naar een gekwalificeerde externe route. De tweede impliceert nooit de eerste.
- Zie ook: Modelroute
- Beleid buiten de prompt
- Regels afgedwongen door een component die geen agentcode draait en die het model niet kan bereiken. Een regel in de runtime of de prompt is een afspraak; een regel erbuiten is een control.
- Bewijsniveau
- Het volwassenheidslabel op elk stuk werk op deze site: concept, prototype, pilot, in productie of gemeten. Het zegt welk soort bewijs er is, niet hoe goed het idee is.
- Bewijsrecord
- Het gezaghebbende, manipulatiebestendige record van wat een run deed: welk beleid gold, wat het model voorstelde, welke tool uitvoerde, wie goedkeurde, wat terugkwam. Geschreven door de governor, hash-geketend, nooit bewerkt. Logs van leveranciers zijn geen bewijs.
- Zie ook: Governor, Run
- Capability pack
- Een ondertekende, geversioneerde bundel die domeinlogica, zoals het afhandelen van meldingen openbare ruimte, in een platform brengt waarvan de kern domeinneutraal blijft. De enige weg waarlangs bedrijfsregels de kern binnenkomen.
- Delegatie
- De expliciete, afgebakende toekenning waarmee een persoon of workload een agent toestaat namens hem te handelen, voor een doel, binnen grenzen, voor een periode. Zonder delegatie mag een agent voorstellen, maar niet handelen.
- Zie ook: Agent als principal
- Exit-test
- De vraag die bepaalt of een component tot de governance-ruggengraat hoort: als ik het verwijder, verlies ik dan agentdefinities, beleid, bewijs of runrecords? Zo ja, dan gelden de regels van de ruggengraat. Zo nee, dan is het ingekocht en vervangbaar.
- Zie ook: Governance-ruggengraat, Trust root
- Fail closed
- Het gedrag van een control als hij niet kan evalueren: weigeren. Beleid dat niet gecontroleerd kan worden, slaagt niet; een route die niet gekwalificeerd is, bedient niet; een onbeschikbare soevereine route valt niet terug op een externe.
- Governance-ruggengraat
- De kleine set componenten die een platform zelf moet bezitten: beheerste uitvoering en beleid; identiteit, delegatie en registratie; verificatie, evaluatie en bewijs; soevereiniteit, deployment en compliance. Al het andere wordt via contracten ingekocht.
- Zie ook: Trust root, Exit-test
- Governor
- De component die de governance-ruggengraat bevat. Hij laat runs toe, evalueert beleid buiten de prompt, bindt goedkeuringen, bemiddelt tools, besluit over uitgaande data en schrijft bewijs. Hij draait geen agents en host geen modellen.
- Zie ook: Governance-ruggengraat
- Kwalificatie
- Het vastgelegde besluit dat een modelroute, tool, runtime of capability pack voor een benoemd doel gebruikt mag worden, met een evaluatieresultaat, een goedkeurder en een vervaldatum. Een wezenlijke wijziging in een afhankelijkheid schort het op.
- Zie ook: Modelroute
- Menselijk toezicht
- Toezicht dat effectief is in plaats van decoratief: een mens met naam keurt acties met hoog risico vooraf goed, bewaakt de rest op de loop, mag er zo lang over doen als nodig, en het percentage overrules wordt gepubliceerd als maat voor of het echt is. Mijn ontwerplezing van artikel 14 van de EU AI Act (Verordening (EU) 2024/1689), geen juridisch oordeel; de functionaris gegevensbescherming van elke organisatie beslist voor de eigen situatie.
- Zie ook: Approval binding
- Modeloutput als voorstel
- De regel dat een functie- of toolaanroep die een model produceert een voorstel is, geen instructie. Een deterministische lokale component autoriseert en voert het effect uit, of niet. Het model kan niet om beleid heen praten dat het nooit te zien krijgt.
- Modelroute
- Een onveranderlijk record dat een leverancier en zijn juridische entiteit, endpoint, regio, modelsnapshot, API-versie, bewaarregime, assuranceklasse, toegestane dataklassen, gebruiksdoel, egress-beleid, kwalificatie en vervaldatum vastzet. Een route is een contract, geen instelling.
- Zie ook: Assuranceklasse, Kwalificatie
- Run
- De eenheid van governance. Elke agentactie wordt uitgevoerd als een duurzame, controleerbare run die storingen overleeft, zo lang als nodig op een mens kan wachten, als feit geannuleerd kan worden en een geordend bewijsrecord achterlaat. Niet het gesprek, niet de agent.
- Zie ook: Admission, Bewijsrecord
- Trust root
- De component die met gezag mag zeggen dat een agentactie was toegestaan. Al het andere wordt ertegen gecontroleerd; hij wordt tegen niets gecontroleerd. Hij moet eigen, klein en alleen via gepubliceerde contracten bereikbaar zijn. Nooit een modelleverancier, runtime of cloud.
- Zie ook: Governance-ruggengraat